วันที่ 26 มกราคม 2569 – 14:49 น./ประชาชาติธุรกิจ

การค้าเป็นหัวข้อใหญ่ในการประชุมประจำปีสภาเศรษฐกิจโลก หรือ เวิลด์ อีโคโนมิกส์ ฟอรัม (World Economic Forum : WEF) ปี 2026 ที่เมืองดาวอส ประเทศสวิตเซอร์แลนด์

ผู้เชี่ยวชาญที่เข้าร่วมประชุมพิจารณาทุกอย่าง ตั้งแต่ความซับซ้อนทางภูมิรัฐศาสตร์ที่เร่งให้เกิดข้อตกลงทางการค้า ไปจนถึงความขัดแย้งทางการค้าด้านเทคโนโลยี โดยผู้นำประเทศและรัฐบาลได้เข้าร่วมกับผู้บริหารระดับสูง ผู้กำหนดนโยบาย และผู้นำภาคประชาสังคม เพื่อหารือเกี่ยวกับความตึงเครียดที่เพิ่มขึ้นในระบบการค้าโลก ซึ่งฟอรัมได้รวบรวม 10 ประเด็นสำคัญเกี่ยวกับการค้า

1. ความตึงเครียดผันผวน ภาษีนำเข้าโยงกรีนแลนด์ถูกยกเลิก

ก่อนการประชุมที่ดาวอส ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐขู่ว่าจะเรียกเก็บภาษีเพิ่มเติมกับ 8 ประเทศในยุโรปที่ต่อต้านข้อเสนอของเขาในการเข้าซื้อกรีนแลนด์ มาตรการที่เสนอถูกยกเลิกหลังจากการประชุมกับมาร์ก รุตเต้อ เลขาธิการองค์การสนธิสัญญาป้องกันแอตแลนติกเหนือ หรือนาโต้

เหตุการณ์นี้ทำให้ตลาดการเงินปั่นป่วน และผู้เชี่ยวชาญหลายคนคาดว่ามาตรการทางการค้าจะยังคงถูกนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ที่ไม่ใช่ทางเศรษฐกิจต่อไป

2. การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของกฎระเบียบทางการค้า

ภูมิทัศน์การค้าโลกในช่วงไตรมาสที่สองของศตวรรษที่ 21 ซึ่งเริ่มตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2026 -31 ธันวาคม 2050 จะแตกต่างอย่างเห็นได้ชัดจากช่วงแรก ผู้บรรยายชี้ให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงทางการค้าที่กำลังเกิดขึ้นในปัจจุบันเป็นการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง ไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงตามวัฏจักร

“ขอพูดตรงๆ เรากำลังอยู่ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ ไม่ใช่การเปลี่ยนผ่าน” นายกรัฐมนตรีมาร์ก คาร์นีย์ ผู้นำแคนาดากล่าว “เรารับรู้ถึงสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นและมีความมุ่งมั่นที่จะดำเนินการตามนั้น เราเข้าใจว่าการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้ต้องการมากกว่าการปรับตัว มันต้องการความซื่อสัตย์เกี่ยวกับโลกที่เป็นอยู่”

อย่างไรก็ตาม ผู้บรรยายชี้ให้เห็นว่าการค้าจะยังคงดำเนินต่อไป แม้ว่าจะผ่านกลไกที่แตกต่างออกไป โดยสังเกตว่าการค้าได้พิสูจน์แล้วว่ามีความยืดหยุ่นในช่วงปีที่ผ่านมา ด้วยการเติบโตอย่างต่อเนื่อง

“เราทำการค้ากันมาโดยตลอดและเราจะทำการค้ากันต่อไป การค้าก็เหมือนแม่น้ำ น้ำ ถ้าคุณสร้างสิ่งกีดขวาง มันก็จะไหลไปรอบๆ” คริสตาลินา จอร์จีวา กรรมการผู้จัดการกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) กล่าว

3. ความซับซ้อนทางภูมิรัฐศาสตร์กำลังเร่งให้เกิดข้อตกลงทางการค้า

ข้อตกลงทางการค้าระหว่างสหภาพยุโรป (อียู) และเมอร์โคซูร์ หรือตลาดร่วมอเมริกาใต้ตอนล่าง (EU-Mercosur) ที่เพิ่งลงนามไปเมื่อเร็วๆ นี้ แสดงให้เห็นว่าเศรษฐกิจต่างๆ กำลังมองหารูปแบบความร่วมมือใหม่ๆ ที่เมืองดาวอส ซึ่งอูร์ซูลา ฟอน แดร์ เลไเอิน ประธานคณะกรรมาธิการยุโรป (ผู็นำอียู) กล่าวเป็นนัยถึง “ข้อตกลงครั้งใหญ่ที่สุด หรือ มารดาแห่งข้อตกลงทั้งมวล” ที่กำลังจะเกิดขึ้นระหว่างอียู และอินเดีย

เมื่อข้อตกลงเหล่านี้คืบหน้าไป บริษัทต่างๆ จำเป็นต้องมองหาโอกาสใหม่ๆ และสร้างศักยภาพเพื่อรับมือกับเงื่อนไขทางการค้าใหม่นั่นเอง

รายงานล่าสุดของ World Economic Forum เรื่อง Building Geopolitical Muscle: How Companies Turn Insights into Strategic Advantage หรือ การสร้างอำนาจทางภูมิรัฐศาสตร์ : บริษัทเปลี่ยนข้อมูลเชิงลึกเป็นความได้เปรียบเชิงยุทธศาสตร์ได้อย่างไร พบว่ามีเพียง 20% ของบริษัทที่ให้สัมภาษณ์เท่านั้นที่มีหน่วยงานรับผิดชอบด้านภูมิรัฐศาสตร์รายงานต่อผู้บริหารระดับสูง

4. นโยบายอุตสาหกรรมอยู่ในวาระการประชุมและกำลังเพิ่มขึ้น

การแทรกแซงของรัฐบาลในระบบเศรษฐกิจเพิ่มขึ้น 262% ในปี 2025 เมื่อเทียบกับปี 2019 การเพิ่มขึ้นนี้เกิดจากปัจจัยด้านความมั่นคงทางเศรษฐกิจ การจ้างงาน เทคโนโลยี และความยั่งยืน

ผู้นำในดาวอสตั้งข้อสังเกตว่า ในขณะที่นโยบายอุตสาหกรรมมีความจำเป็นมากขึ้นเรื่อยๆ ผลกระทบเชิงลบและการบิดเบือนที่เกิดขึ้นยังคงไม่ได้รับการตรวจสอบ ดังนั้นจึงจำเป็นต้องมีการมีส่วนร่วมของภาคธุรกิจในการออกแบบเพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบที่ไม่พึงประสงค์

“การคุ้มครองไม่ได้หมายถึงการกีดกันทางการค้า” ประธานาธิบดีเอ็มมานูเอล มาครง ผู้นำฝรั่งเศสกล่าว

5. กระจายความเสี่ยง กระจายความเสี่ยง และกระจายความเสี่ยง

ในยุคแห่งพันธมิตรที่เปลี่ยนแปลงไป กลยุทธ์ที่ยืดหยุ่นที่สุดคือการกระจายความเสี่ยง เนื่องจากการพึ่งพาพันธมิตรรายเดียวมากเกินไปเป็นจุดอ่อน

ในดาวอส ระหว่างการประชุมปิดท้ายเกี่ยวกับแนวโน้มเศรษฐกิจโลก นางงโกซี โอคอนโจ-อิเวอาลา ผู้อำนวยการองค์การการค้าโลก (WTO) เตือนว่าประเทศต่างๆ จำเป็นต้องบริหารจัดการการพึ่งพาของตนให้ดีขึ้น และต้องสร้างหลักประกันความหลากหลายทางการค้า

ขณะเดียวกัน ประธานาธิบดีปราโบโว ซูเบียนโต ผู้นำอินโดนีเซีย ยืนยันว่าการบูรณาการทางการค้า เมื่อทำอย่างเป็นธรรม ไม่ใช่ภัยคุกคามต่อความมั่นคงของชาติ แต่เป็นเครื่องมือสำหรับความเจริญรุ่งเรือง

6. แร่ธาตุสำคัญคือ น้ำมัน ใหม่ หรือไม่

แร่ธาตุสำคัญกำลังผลักดันให้เกิดการแย่งชิงวัสดุทั่วโลก อย่างไรก็ตาม รูปแบบความร่วมมือใหม่ๆ ก็กำลังเกิดขึ้นในด้านนี้เช่นกัน

โบอิตูเมโล โมซาโก ซีอีโอธนาคารเพื่อการพัฒนาแห่งแอฟริกาตอนใต้ (Development Bank of Southern Africa) เน้นย้ำว่าความร่วมมือระดับโลกสนับสนุนการพัฒนาระเบียงโลบิโต (Lobito Corridor) ซึ่งทอดยาวผ่านแองโกลา สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (ดีอาร์คองโก) และแซมเบีย และเป็นเส้นทางขนส่งที่สำคัญสำหรับทองแดงและโคบอลต์

ฟอรัมกำลังขยายความพยายามในการเจรจาเกี่ยวกับแร่ธาตุสำคัญโดยความร่วมมือกับซาอุดีอาระเบีย

7. ความตึงเครียดทางการค้ายังไม่ส่งผลกระทบต่อภาคการค้าบริการ

นักวิเคราะห์ตั้งข้อสังเกตว่าความตึงเครียดทางการค้ายังไม่ส่งผลกระทบอย่างมากต่อการค้าภาคบริการ ซึ่งรวมถึงเศรษฐกิจดิจิทัลระดับโลก การท่องเที่ยว และบริการออนไลน์ เป็นต้น ผู้เชี่ยวชาญเรียกร้องให้มีการร่วมมือกันอย่างต่อเนื่องเพื่อลดอุปสรรคทางการค้าบริการในฐานะที่เป็นกลไกขับเคลื่อนการเติบโต

โครงการริเริ่มการปรับปรุงบริการของดาวอส ฟอรัมสนับสนุนประเทศและบริษัทต่างๆ ในการลดอุปสรรคในด้านนี้

8. ความขัดแย้งทางการค้าด้านเทคโนโลยี

แม้ว่าการเมืองการค้าอาจยังคงซับซ้อน แต่เครื่องมือดิจิทัลสามารถทำให้การค้าเร็วขึ้นและถูกลง ปัญญาประดิษฐ์ (AI) การแปลงเป็นดิจิทัล และระบบที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล สามารถทำหน้าที่เป็นเครื่องมือปรับสมดุลที่มีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม และสามารถทำให้การเข้าถึงการค้าเป็นประชาธิปไตยมากขึ้น หากนำไปใช้อย่างเหมาะสม

9. การอำนวยความสะดวกทางการค้าเพื่อความยืดหยุ่น

ผู้เข้าร่วมประชุมตระหนักว่าการอำนวยความสะดวกทางการค้าเป็นเครื่องมือเชิงกลยุทธ์เพื่อความยืดหยุ่นเมื่อเผชิญกับการแตกแยกและภาวะช็อกของห่วงโซ่อุปทาน

หลังจากเพิ่งฉลองครบรอบสิบปีไปเมื่อเร็วๆ นี้ ภารกิจของพันธมิตรระดับโลกเพื่อการอำนวยความสะดวกทางการค้า (Global Alliance for Trade Facilitation) ยังคงมีความสำคัญไม่น้อยไปกว่าเมื่อ 10 ปีที่แล้ว

10. เพิ่มความมั่นคงเป็นวาระสำคัญทางการค้า

การวางแผนด้านความมั่นคงเป็นหัวข้อสำคัญในการอภิปรายหลายประเด็น ผู้นำห่วงโซ่อุปทานตระหนักถึงความจำเป็นในการจัดการความเสี่ยงและการสร้างสถานการณ์จำลองเพื่อให้มั่นใจว่าระบบมีความพร้อม

การเปลี่ยนแปลงภาษีอาจก่อให้เกิดความปั่นป่วน แต่ก็มีความชัดเจน ธุรกิจต่างๆ ยังไม่แน่ใจนักว่า “ความมั่นคงแห่งชาติ” ถูกนำไปใช้กับเศรษฐกิจอย่างไร และกำลังเรียกร้องความชัดเจนเพิ่มเติมเกี่ยวกับคำจำกัดความและขอบเขต

Cr : ประชาชาติธุรกิจ